Gerilla Kızlar

GERİLLA KIZLAR

17 Mayıs 1984 tarihinde New York Modern Sanatlar Müzesi’nde (MoMA) küratörlüğünü Kynaston McShine’ın yaptığı “An International Survey of Recent Painting and Sculpture” başlıklı sergi açılır. Ağustos ayına kadar süren sergiye on yedi ülkeden 169 sanatçı katılır. Genişleme inşaatı nedeniyle bir süredir kapalı olan müzenin açılış sergisi hayli iddialı planlanmıştır. En son 1970 yılında, yine aynı ismin küratörlüğünde “Information” isimli uluslararası büyük bir sergiye ev sahipliği yapan kurum yetmişli yılların ilerleyen döneminde yaşayan sanatçılara önem vermediğine dair eleştirilere uğramıştır. Müzenin yöneticileri eleştirilere kurumun çağdaş değil modern sanat müzesi olduğu şeklinde yanıt vermekle birlikte seksenli yıllarda yaşayan sanatçıların da gözardı edilmediği bir politika değişikliği gerekli görülecektir. Bu yeni politikanın ilk işareti de 1984 yazında gerçekleşen bu sergi olur. Nitekim sergide yalnızca 1975 yılından sonra yapılmış eserler yer alır. Sergi 7 Ağustos 1984 tarihinde sona erer fakat aylar sonra bir protestoya yol açar.

1985 yılında kendilerine Gerilla Kızlar (Guerrilla Girls) diyen bir grup aktivist önceki yıl gerçekleşen söz konusu sergiye dair bir protesto düzenler. Grup sergiye dair yapılan eleştirilerde en önemli konunun gözardı edildiğini iddia etmektedir. Buna göre sergiye katılan 169 sanatçıdan yalnızca on üç tanesi kadındır. Sanatçıların hepsi Avrupa veya Amerikalıdır. Üstelik neredeyse hepsi beyaz ırktandır (ilginçtir ki serginin küratörü Kynaston McShine Afrikalı asıllı bir Amerikalı). Küratör verdiği röportajlarda katılan sanatçılardan bahsederken hep erkek üçüncü tekil zamirini (his) kullanmaktadır. Grup bastığı posterler ve çıkartmalarla sergideki ayrımcılığa karşı ilk eylemini gerçekleştirir.

Gerilla Kızlar eylemlerinde kullandıkları poster ve çıkartmalarda sanat dünyasında tespit ettikleri ayrımcılıkları bir veya iki cümle ile ifade ederek farkındalık yaratma gayesi taşımaktadırlar. Örneğin erken dönemde bastıkları bir posterde şu cümle yazmaktadır: “Amerika’da kadınlar erkeklerin üçte ikisi kadar kazanmaktadır. Sanat dünyasında ise kadın sanatçılar erkek sanatçıların yalnızca üçte biri kadar kazanmaktadır.”

[no title] 1985-90 by Guerrilla Girls null

[no title] 1985-90 Guerrilla Girls null Purchased 2003 http://www.tate.org.uk/art/work/P78791

Gerilla Kızlar 1989 yılında New York Metropolitan Müzesi’nin modern sanat bölümünde basit bir araştırma yaparlar ve koleksiyonu oluşturan eserlerden yalnızca yüzde beşinin kadın sanatçılar tarafından yapıldığını ortaya koyarlar. Oysa çıplak konusunun işlendiği eserlerdeki modellerin yüzde 85’i kadındır. Bunun üzerine grup Jean August Dominique Ingres’in Büyük Odalık isimli çıplak konulu resminin yer aldığı bir posterle “Kadınların Metropolitan Müzesi’nin koleksiyonuna girebilmesi için çıplak mı olmaları gerekiyor?” sorusunu sorar.

1985 yılından günümüze yüze yakın üyesi olan grup üyeleri gerçek isimlerini gizlemiş, sanat, edebiyat tarihinde yaşamayan ünlü kadınların isimlerini kullanmışlardır. Kaethe Kollwitz, Frida Kahlo, Gertrud Stein gibi. Nitekim Georgia O’Keeffe 6 Mart 1986 tarihinde vefat ettikten sonra Gerilla Kızlar’a katılan ilk üye onun ismini alacaktır. Kendilerini anonim tutmak isteyen grup üyeleri eylemlerinde gorilla maskesi takarlar. Goril maskesi seçmiş olmalarının nedenini verdikleri bir röportajda açıklarlar. Bir üyenin “guerrilla” kelimesini “goril” olarak yanlış telaffuz etmesi üzerine bu karar verilmiştir. Gerilla Kızlar’ın eylemlerde tercih ettikleri mini etek, topuklu ayakkabı, fileli çorap gibi kıyafetler eleştiri konusu olur. Erkek egemen toplumun seksi kadın stereotipi olan bu giyim biçimini tercih etmelerinin sebebini çirkin gorilla maskesi ile tezat oluşturması bakımından açıklarlar.

Gerilla Kızlar, New York’taki eylemlerini kısa sürede eyalet dışına çıkartarak ülke genelinde gerçekleştirmeye başlarlar. Eylemler sanat dünyasındaki yalnızca cinsiyete değil müzelerdeki, galerilerdeki ırkçı ayrımcılığa karşı da tavır taşımaktadır. Bu eylemlere konferanslar ve yayınlar da eşlik eder. Yetmişli yıllarda sanat kurumlarındaki ayrımcılığa karşı yol alınmış olmasına karşın özellikle Cumhuriyetçi Parti iktidarının Amerika’da yarattığı gittikçe muhafazakarlaşan ortamla birlikte seksenli yıllarda belirgin bir geriye gidiş söz konusu olmuştur. Yetmişli yıllarla birlikte Linda Nochlin, Griselda Pollock gibi sanat tarihçilerinin yolunu açtığı feminist sanat yaklaşımları ile Gerilla Kızlar’ın eylemlerini karşılaştırmak yerinde olabilir. Nochlin, Pollock gibi isimlerin asıl gayesi sanat kurumlarına daha fazla kadının girmesine yol açarak kadınların oranını yükseltmek değil sanat alanının işleyişindeki temel aksaklıkları gidermektir. Oysa Gerilla Kızlar doğrudan eylemleri ile pratik olarak kadın erkek oranını düzeltmek amacını taşırlar.

[no title] 1985-90 by Guerrilla Girls null

[no title] 1985-90 Guerrilla Girls null Purchased 2003 http://www.tate.org.uk/art/work/P78793

2001 yılında Gerilla Kızlar kendi içlerinde doğan tartışmalar nedeniyle üç gruba ayrılır. Gerilla Kızlar ismiyle asıl grup aktivitelerine devam ederken, Guerilla Girls Broadband ve bir tiyatro grubu olarak Guerilla Girls On Tour ismiyle diğer iki grup da faaliyet göstermeye başlar. Eylemci gruplar arasındaki gerilim 2003 yılında daha da artacak ve isim hakkı konusunda mahkemeye kadar gidilecektir.

Gerilla Kızlar Amerika dışında da gerek katıldıkları toplantılar gerek yer aldıkları sergilerle protest tavrını sürdürür. Grup Rosa Martinez’in küratörlüğünde 18 Ekim 2006-28 Ocak 2007 tarihleri arasında İstanbul Modern’de gerçekleşen “Venedik-İstanbul” başlıklı sergiye bir billboard/poster ile katılır. “Türkiyeli kadın sanatçıların geleceği” başlıklı posterde Türkiye’de sanatın gidişatına dair kahve falına bakılmaktadır. Bugün İstanbul Modern’in koleksiyonunda olan posterde İstanbul’daki galerilerde sergilenen işlerin yüzde kırkının kadın sanatçılar tarafından yapıldığı, bu oranın Avrupa’dan ve Amerika’dan çok daha yüksek olduğu yazılıdır. Diğer tespitler ise müzelere dairdir. İstanbul Resim Heykel Müzesi’nin koleksiyonunda yalnızca on yedi kadın sanatçı yer almaktadır. İstanbul Modern de çok farklı değildir. Pera Müzesi’nin durumu daha vahimdir zira o esnada gerçekleşmekte olan “Türk Sanatında Kadın İmgesi” başlıklı sergide yalnızca iki kadın sanatçının eseri bulunmaktadır. Türkiye’deki bankalara ait sanat koleksiyonlarında müze koleksiyonlarından daha fazla kadın sanatçılara yer verilmiştir. Türkiyeli kadın sanatçıların müze sergilerine katılmak gibi bir ısrarı varsa Deniz Kuvvetleri’nde kendilerine iyi bir gelecek bulabilirler. Zira o esnada Denizcilik Müzesi’nde sergilenen eserlerin yüzde 75’i kadın sanatçılara aittir. Türkiye sanat ortamına dair esprili öngörülerde ise müze ve bienal sergilerinde kadınlara az yer veren küratörlerin kendi fikirlerinin tercih edildiği Avrupa ve Amerika gibi coğrafyalara sürgün edileceğinden bahsedilir.

44-guerrilla-girls-the-future-for-turkish-women-artists_5_5951666

1945 yılında vefat eden kadın heykel sanatçısı Kaethe Kollwitz’in ismini kullanan Gerilla Kızlar’ın kurucularından olan bir üye verdiği bir röportajda Batı’daki sanat dünyası hakkında çarpıcı tespitlerde bulunur. Sanat piyasası uyuşturucu, silah ve elmasın ardından dünyadaki dördüncü büyük karaborsadır. Sanat bütün topluma ait olması gerekirken toplumun en üstteki yüzde biri bu alanı manipüle etmektedir. Müzelerin mütevelli heyetlerinde zengin iş adamları yer almakta, bunlar kazançlarını vergiden düşürmek için müzelere eser bağışlamaktadır. Koleksiyonlara neler alınacağına küratörlerden ziyade mütevelli heyetleri karar vermektedir. Kendi koleksiyonlarındaki sanatçılara ait eserler müze koleksiyonuna dahil edilirse koleksiyonlarının değeri artacaktır. Seksenli yıllara nazaran günümüz sanat ortamı gerek kurum yöneticiliği gerek ırk ve cinsiyet ayrımcılığı konusunda çok daha olumlu bir durumda olmasına karşın Gerilla Kızlar’ın henüz mücadelelerine devam etmesini gerektirecek çok fazla olumsuzluk bulunmaktadır.

Bu yazı İstanbul Art News’un Aralık 2013 sayısında yayınlanmıştır.

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s